MİDYAT’IN NADİR BULUNAN DOĞA LEZZETİ

Mardin’in Midyat ilçesi ve çevresindeki kırsal bölgelerde, meşe ağaçlarıyla iç içe yaşayan köylülerin yıllardır bildiği Gezo, her yıl bulunmayan; ortaya çıktığı dönemlerde ise adeta doğanın insanlara sunduğu özel bir nimet olarak değerlendirilen geleneksel bir ürün.

Bilimsel çalışmalarda da “Gezo pekmezi”, “meşe pekmezi” ve “kudret helvası” adlarıyla geçen ürünün, özellikle Midyat ve çevresindeki bazı köylerde geleneksel yöntemlerle üretildiği biliniyor. Gezo’nun temel hammaddesinin, Quercus brantii türü meşe ağacının palamutları ve bu palamutlar üzerinde biriken tatlı salgı olduğu aktarılıyor.

HER YIL ORTAYA ÇIKMIYOR

Gezo’nun en dikkat çekici özelliklerinden biri ise düzenli olarak her yıl elde edilememesi.

Yöre halkının anlatımına göre Gezo, 5 ila 10 yılda bir belirgin şekilde ortaya çıkıyor. Nitekim bölgedeki geleneksel üretim üzerine yapılan araştırmalarda da ürünün veriminin yıllara göre ciddi farklılık gösterdiği ve bazı yıllarda üretimin oldukça düşük seviyelere indiği belirtiliyor.

Bu nedenle Gezo, bölgede yalnızca bir pekmez çeşidi olarak değil, nadir ortaya çıkan yöresel bir doğa değeri olarak kabul ediliyor.

MEŞE AĞACINDA BAŞLIYOR, KAZANDA PEKMEZE DÖNÜŞÜYOR

Gezo’nun hikâyesi meşe ağacında başlıyor.

Meşe ağacının palamutları üzerinde ve yapraklarında oluşan tatlı, yapışkan salgı yöre halkı tarafından toplanıyor. Toplanan malzeme suyla işlenerek şırası elde ediliyor. Ardından süzülen şıra, geleneksel yöntemlerle büyük kazanlarda kaynatılıyor.

Yörede anlatılan geleneksel üretim yönteminde, saatler süren kaynatma işleminin ardından şıra koyulaşıyor ve balı andıran kıvama ulaşarak Gezo pekmezine dönüşüyor. Bilimsel araştırmalarda da üretim sürecinin toplama, hammaddenin hazırlanması, kaynatma, süzme ve ambalajlama aşamalarından oluştuğu belirtiliyor.

HALK ARASINDA “ŞİFA KAYNAĞI” OLARAK BİLİNİYOR

Gezo, yörede uzun yıllardır halk arasında şifa kaynağı olarak da görülüyor. Özellikle kış aylarında tüketilen Gezo’nun güç verdiğine ve bazı solunum yolu rahatsızlıklarına iyi geldiğine dair yöresel inanışlar bulunuyor.

Akademik çalışmalarda da bu kullanım biçimleri, halktan alınan bilgiler kapsamında kayda geçirilmiş durumda. Ancak bu tür ifadelerin geleneksel kullanım ve halk inanışı olarak değerlendirilmesi, tıbbi tedavi yerine geçmediğinin de bilinmesi gerekiyor.

MİDYAT’IN KÜLTÜREL MİRASININ BİR PARÇASI

Gezo, sadece sofraya gelen bir ürün değil; aynı zamanda Midyat’ın kırsal yaşam kültürünün, meşe ormanlarının ve kuşaktan kuşağa aktarılan geleneksel üretim bilgisinin bir parçası.

Araştırmalarda, Gezo üretiminin özellikle Midyat’ın kırsal kesimlerinde ve meşe ağaçlarının bulunduğu yerleşim yerlerinde geleneksel olarak sürdürüldüğü belirtiliyor.

Bugün pek çok genç, Gezo’nun nasıl ortaya çıktığını, nasıl toplandığını ve saatler süren emekle nasıl pekmeze dönüştürüldüğünü bilmiyor.

Oysa yaşlıların hafızasında Gezo; meşe ağacından sofraya uzanan, yıllarca beklenen ve çıktığında kıymeti bilinen bir doğa lezzeti.

NOT: Gezo, meşe ağaçlarının bulunduğu Ömerli, Dargeçit ve diğer bölgelerde de görülen bir doğa olayıdır.

Haber : Süleyman İŞ

www.midyathabur.com