Mine KAPI / Yazar

Hayatta bazen öyle anlar olur ki etrafımızdaki tüm gürültü, patırtı kesilir, kalabalıklar dağılır ve biz kendi başımıza kalırız. İşte o an, kapısı kilitli odaların, ışığı sönmüş sokakların ya da gizli saklı yapılan işlerin arasında dahi asla susturamadığımız o iç ses konuşmaya başlar. Adına vicdan dediğimiz bu olağanüstü pusula, insanı insan yapan temel ölçütlerden biridir.

Sessizliğin içindeki bu ses, kimsenin görmediği, duymadığı ya da kanıtlayamadığı yerlerde bile devrededir. Kişiyi kendi eylemlerinin yargıcı hâline getiren mekanizma vicdandır. Peki, modern dünyanın hızına kapılıp her şeyi maddiyata ve çıkara indirgediğimiz şu günlerde durup kendimize sormamız gerekmez mi: Vicdanın var mı?

Vicdan; insanı doğruya ve iyiliğe yönelten, hata yaptığımızda bizi içten içe kemiren, mahkemesi de hâkimi de kendisi olan manevi bir güçtür. Kimi düşünürlere göre doğuştan gelen fıtrî bir ilham, kimilerine göre ise ahlaki bir olgunlaşma sürecidir. Her iki yaklaşımda da ortak bir gerçek vardır: Vicdan, insanı diğer varlıklardan ayıran temel çizgilerden biridir.

Empati yoksunluğu, yalan, umursamazlık ve sorumsuzluk vicdanı köreltir. Kalbini başkalarının acısına kapatmış bir insan, her neye sahip olursa olsun ruhsal bir çölün ortasındadır. İnsan ruhunun derinliği, merhametle ve başkasının elemini hissedebilmekle ölçülür. Dibi görünmeyen kuyulara atılan taş, çıkardığı sesle nasıl ki kuyunun derinliğini gösterirse, başkalarının elemi de insanın vicdanının derinliğini ortaya çıkarır.

Başkalarının acısını, sevincini veya zor durumunu anlamaya çalışmak; birinin üzüntüsünü paylaşmak, zorda olan ve desteğe ihtiyaç duyan insanlara karşılık beklemeksizin yardım eli uzatmak, kimse görmüyorken veya kimse bilmeyecekken bile doğru olanı yapmak, haksızlıktan kaçınmak ve başkalarının hakkını gözetmek vicdanlı olmanın göstergeleridir.

Yapılan bir hatanın ya da kırılan bir kalbin ardından içsel bir muhasebe yaparak sorumluluğu üstlenmek ve hatayı telafi etmeye çalışmak; insanların kusurlarına anlayışla yaklaşmak, alçak gönüllü davranmak ve toplumsal barışı desteklemek de vicdanın temel değerleri arasındadır.

Bütün bunları kapsayan, ahlaki ve etik değerlere dayalı bir içsel rehbere sahip olan; sorumluluk bilinciyle hareket eden kişi veya kişiler vicdanlı insanlardır.

Vicdanlı bir insanı anlamak, uzun süreli gözlemlerle mümkündür. Kişinin günlük yaşamında, kriz anlarında ve başkalarına karşı nasıl davrandığına dikkat ederek vicdanlı olup olmadığını anlayabiliriz. Vicdanlı insanlar genellikle tutarlı, adil, empatik ve sorumlu davranışlarıyla tanınırlar.

Vicdanlı insanlar farklılıkları hoşgörüyle karşılar ve sabırlıdırlar. Başkalarının bakış açılarına ve inançlarına saygı duyarlar. Merhametli ve şefkatli davranışlarıyla insanlıklarını ortaya koyarlar. Zor durumda olan insanlara ve hayvanlara yardım etmekten çekinmezler. Sözlerine sadık kalırlar. Kendi çıkarlarını, gerektiğinde başkalarının iyiliği için ikinci plana atabilme erdemini gösterirler.

Düşmanına dahi insafla bakabilen bir kalp, ancak vicdanın rehberliğiyle mümkündür.

Hayatın sonunda dönüp geriye baktığımızda cebimizde kalanların ya da sahip olduğumuz unvanların değil; başkalarının yarasına merhem olup olmadığımızın, birinin canını acıtıp acıtmadığımızın ve en önemlisi, ruhumuzun derinliğindeki o sessiz mahkemenin huzuruna başımız dik çıkıp çıkamayacağımızın önemi ortaya çıkacaktır.

Vicdanını kaybetmemiş bir insan, dünyayı kaybetse bile insanlığını korumayı başarır.

Ne güzel söylemişler:

Charlotte Brontë (Jane Eyre): “Hata yaptığınız zaman vicdan azabından korkun. Vicdan azabı, hayatın zehridir.”

Aristoteles: “Vicdan olmadan bilgi sahibi olmak tehlikelidir.”

Jean-Jacques Rousseau: “Allah'ı anmayan vicdan, hâkimsiz mahkemeye benzer.”

Vicdanımızla hiç kimse ve hiçbir şey için yaşam boyu hesaplaşmak zorunda kalmadığımız, her akşam başımızı yastığa koyduğumuzda vicdan azabı çekmediğimiz bir hayat sürmek dileğiyle…

Unutmayalım: İnsan, başkalarından sakladıklarını vicdanından saklayamaz.

Mine KAPI