Sıdkı Zilan ile Söyleşi: Ben Kimim?

Sıdkı Zilan: Türkiye mana itibariyle Türk İli yani Türklerin memleketi demektir. Bu isimlendirme ilmi, siyasi, coğrafi gerçeklerle bağdaşmıyor. Yedi bölgedeki isimlendirmede Anadolu öne çıkmakta, bazı bölgeler ise denizlere nispet edilmektedir. Anadolu Kürdistanı kapsamaz, Cumhuriyetin başında bile Lazistan, Kürdistan, Anadolu, Rumeli vs kullanılmıştır.

Avukat, Yazar Sıdkı Zilan ile yapılan söyleşiyi sunuyoruz. İyi okumalar.

Hazırlayan: Kübra Kahraman & Gökhan Kılıçkaya

AgendaKurd: Kürt sorununun çözümünde ilk atılması gereken somut adım sizce hangisidir?

Sıdkı Zilan: Birkaç adımın birden, eş zamanlı atılması lazımdır. Kalıcı ateşkes ve yeni anayasa ile mevzuattın inkârdan arındırılması, fiiliyatın da buna uygun hale getirilmesi. Sonrasında silahlara veda, legal alanda çalışma serbestliği ve geniş bir hukuki düzenleme ile normalleşme yolunda mesafe alınması.

AgendaKurd: Ortak bir vatanda ülkenin isminin Türkiye olması sizi rahatsız ediyor mu? Ediyorsa bütünleştirici/kapsayıcı bir isim öneriniz var mı?

Sıdkı Zilan: Türkiye mana itibariyle Türk İli yani Türklerin memleketi demektir. Bu isimlendirme ilmi, siyasi, coğrafi gerçeklerle bağdaşmıyor. Yedi bölgedeki isimlendirmede Anadolu öne çıkmakta, bazı bölgeler ise denizlere nispet edilmektedir. Anadolu Kürdistanı kapsamaz, Cumhuriyetin başında bile Lazistan, Kürdistan, Anadolu, Rumeli vs kullanılmıştır. Türkiye meşhuru galat olarak kabul görmüş ama tüm Türkiye'nin Türk İli olmadığını Kürdistan halkı ve Kürdler; 1925'ten itibaren kesintisiz süren itirazlarıyla ispatlamışlardır. Diğer unsurlar ise Türkiye belirlemesini içselleştirmiştir. Haliyle Türkiye'nin yanında Kürdistan istisnası olursa mesele kısmen çözülür. Sorun Anadolu veya Türkiye değil, sorun Kürdlerin bir millet-halk olarak ve ülkeleri Kürdistan'ın inkârıdır. Bu inkâr mevzuatta ve fiiliyatta biterse Türkiye'yi kerhen de olsa ehveni şer olarak kabul edebiliriz.

AgendaKurd: Güney Kürdistan ile Kuzey Kürdistan'ın birleşip, federasyon olarak Türkiye'ye bağlanması sizce gelecekte mümkün mü? Bunu destekler miydiniz?

Sıdkı Zilan: Türkiye'yi büyütmeye matuf dindar Türkiye milliyetçilerinin (AKP-Fethullah Hoca Cemaati vs) böyle bir fikriyatı var. Bunlar, MHP zihniyetinin Küçük Türkiye, kendilerinin ise (şimdikinden) Büyük Türkiye'yi hedeflediklerini dile getirmektedirler. Bunun yolu Türkiye'nin Kerkük ve benzer meselelerde Kürdlerin tezini desteklemesidir. Bunun karşılığı kısmen Kürdistan'da da bulunmaktadır. Siyasette her seçeneğe açık olmak ve arzuların değil, imkân dâhilinde olanları talep etmek daha uygundur. Türkiye bu konuda tereddüt etmektedir. Sorun Kürdlerde değil, Türkiye'dedir. Kürdlerin ve Kürdistanın mevcut statüsü sürdürülemez bir noktaya gelmiştir. Ortadoğu'da Kürdistan'ı kuvveden fiile getirmek ve hükmi şahsiyeti olan bir Kürdistan ile birliktelik daha akıllıcadır. Aksi halde Kürdlerden bila bedel istifade etmek mümkün değildir. Said-i Kurdi o zamanın şartlarında Kürdistan'ın da bir cumhuriyet olarak tanınması ve Birleşik İslam Cumhuriyetlerini, eşitlik temelinde bir İslam veya Orta Doğu birliğini dile getirmiştir. PKK de benzer önermelerde bulunmaktadır.

AgendaKurd: Türkiye'nin AB'ye girişi, sizce Kürtlerin yararına mı olur?

Sıdkı Zilan: Bunun cevabı kolay değildir. Bu, Türkiye'nin hangi durum ve şartlarda AB'ye girdiğine ve AB'nin neye evirileceğiyle yakından ilgilidir.

AgendaKurd: Kürdistan kurulduğunda, size hükümette görev verilse, hangi bakanlığı kendiniz için uygun bulurdunuz?

Sıdkı Zilan: Öncelikle görevin yeni nesle verilmesi gerektiğini düşünüyorum. Biz ancak danışmanlık yapabiliriz, diyorum. Ancak ille de bir tercih olursa Çevre, Diyanet veya Eğitim Bakanlığını tercih ederim.

AgendaKurd: Yeni anayasa içeriği için en 'olmazsa olmaz'ınız nedir?

Sıdkı Zilan: Şu olsun demek doğru değil ama şunlar olmasın demek daha doğrudur. Çünkü hukukta kural şudur: O ki yasak değil serbesttir. Haliyle resmi ideoloji, Türk için Türk'e göre olmaması lazımdır. Nötr, hakem, hizmetkâr devlet olmalıdır.

AgendaKurd: Bağımsız/Federatif/Özerk Kürdistan'ın laik bir rejim olmasını ister miydiniz? Hangi yönetim şekli size daha fazla hitap ediyor.

Sıdkı Zilan: Laikliğin tarifi ve bundan ne anladığımıza bağlıdır. Devletin dini ve ideolojisi olmamalı diye düşünüyorum. Ancak, devlet dinlere, felsefi görüşlere, renklere ve seslere hürmetkâr olmalıdır. Ekseriyetin yanında bir tek ferdin bile inanç ve eylem özgürlüğü olmalıdır. Evrensel hukukta yasak olan zaten İslam'da da yasaktır. Onun için İslam hukukunu Tabii / Doğal hukuk olarak tanımlamak da mümkündür. Bu durumda laiklik sorun olmaz. Bir iki ülke hariç (ki bunlar da laikliği din karşıtlığı olarak uygulamakta) fiilen laiktirler, mevzuatta laiklik kelimesi geçmez. Birçok ülkenin yazılı anayasası bile yoktur. Fiiliyat önemlidir. Maarif ve diyanet kurumu insanları uzlaşmaya götüren, farklılıklara hürmete götüren fikriyata hizmet ederse sorun çözülür. Devlet bugün aksini yapıyor. Kürdistanî parti ve örgütler de bu konuda ideolojik, felsefi sorunlar yaşamaktadırlar.

AgendaKurd: Yezidilik, Ehl-i Haq ve Alevilik hakkında temel bilgilere sahip olduğunuza inanıyor musunuz?

Sıdkı Zilan: İddialı konuşmak uygun değil ama malumat sahibi olduğumu düşünüyorum.

AgendaKurd: Kendinizi en rahat hangi dille iyi ifade edersiniz?

Sıdkı Zilan: Kendimi en rahat fiiliyatımla, amel diliyle ifade ediyorum diye düşünüyorum. Bunun dışında Zazakî annemin hatırası, Türkçe fiili lisanımız, Kurmanciyi sonradan öğrendim. Arapça, Osmanlıca ve Farsçaya da aşinayım.

AgendaKurd: PKK-MİT görüşmeleri hakkındaki görüşlerinizi iki cümle ile ifade edebilir misiniz?

Sıdkı Zilan: Benzer durumlarda ve değişik coğrafyalarda her zaman olan doğal görüşmeler.

AgendaKurd: Kemal Burkay'ın dönüşü hakkındaki görüşlerinizi iki cümle ile özetleyebilir misiniz?

Sıdkı Zilan: Seyahat özgürlüğü kapsamında değerlendiriyorum.

AgendaKurd: Abdullah Öcalan'ın tutukluluk sorununun çözümü için hükümetin atması gereken gerçekçi adımlar sizce nelerdir?

Sıdkı Zilan: Öcalan için hareket serbestîsi olursa İmralı adası da uygun bir yer olabilir. Hatta çevreyle ilgili projelerini (nebatat ve hayvanata dair) uygulama imkânı da bulabilir.

AgendaKurd: Türkiye'de süregelmiş olan rejimi bir doğa olayı ya da evrensel bir kural ile nitelemeniz istense, kısaca ne derdiniz?

Sıdkı Zilan: Türkiye sınırları içerisinde yaşayan halklara zorla giydirilmiş deli gömleği.

AgendaKurd: Türkiye toplumunu, diğer ülke toplumlarından ayıran en belirgin fark sizce nedir?

Sıdkı Zilan: Bunu en fazla iki kelimeyle nasıl ifade edersiniz? Çok sesli ve çok renkli bir toplumu zorla tek sese ve tek renge mahkûm etmişlerdir. Bu bir dram aslında.

AgendaKurd: Türkiye'yi terk etmeyi istediğiniz zaman(lar) oldu mu? Tam şu anda, yaşadığınız ülkeyi terk etmek zorunda kalsanız, nereye gitmek isterdiniz? Zaten terk etmişseniz hangi ülkede yaşıyorsunuz?

Sıdkı Zilan: Hiç düşünmedim. Hatta Diyarbakır'ı terk etmek bile bana zor gelir. Allahın mülkünde, tasarrufu bize bırakılmış ve sadece bize ait olmayan, başka insanların, nebatat ve hayvanatın da hak sahibi olduğu bir coğrafyada-çevrede yaşıyorum.

AgendaKurd: Eğer yaşamaya başlarken seçme hakkınız olsaydı, şimdiki bilincinizle, hangi ülkede doğmuş olmayı tercih ederdiniz?

Sıdkı Zilan: Herhalde gene Nêrib Toprağını seçerdim.

AgendaKurd: Varsa, çocukluğunuza dair unutamadığınız en güzel ve en kötü birer anı'nızı bizimle paylaşabilir misiniz?

Sıdkı Zilan: Anılarımızın çoğu güzeldir. Özgürce dağlarda çobanlık yaptık, büyük bir ailede ve köyde-aşirette büyüdük. En iyi coğrafya, en iyi adetler, en iyi dil, en iyi din, en iyi mezhep bizimdi. Bu en iyi anımız. Kötülüğü unutmuşuz, iyi düşünmek, iyi görmek ve iyi şeyler yapmak durumundayız.

AgendaKurd: Annenizin, babanızın ya da değer verdiğiniz herhangi bir büyüğünüzün, kulağınıza küpe olsun diye söylediği bir sözü bizimle paylaşır mısınız?

Sıdkı Zilan: Anne-Babam somut nasihatlerden ziyade bütüne gönderme yaparlardı. Zaten bir kurala uymakla da insan olunmaz. Sadece yalan söylememek ve hayatın gerçeklerinden habersiz olmak bazen insanı ahmak sınıfına da sokabilir. Hayat bir bütündür. Bana belli bir hedef, çıta, meslek veya eylem dayatılmadı. Gayet özgür yetiştik.

AgendaKurd: Çocukken veya gençliğinizde, çevrenizde sizi etkilemiş olan bir kişilik olduysa, onun en belirgin özelliğini nasıl adlandırabilirsiniz?

Sıdkı Zilan: Bir bütün olarak bir kişiyi yücelttiğimi hatırlamıyorum ama her insanda iyi bir yön bulup takdir ederim. Rol modelim olmadı maalesef ve bu konu bugüne kadar bir sorun olarak da karşıma çıkmadı. Bu da aldığımız eğitimle ilgilidir. Hiçbir insanın fazla yüceltilmemesi, kimsenin hatadan beri olmadığı ön kabulü önemlidir ki hayal kırıklığı olmasın. Hayat realitesine karşı gerçekçi bir bakışımız ve olduğu gibi kabul etme anlayışımız küçük yaşta başladı.

AgendaKurd: Okuduğunuz ilk ve en son kitabın adını hatırlıyor musunuz?

Sıdkı Zilan: İlk okuduğum kitap Quran-ı Kerim, İslam Fıkhı-hukukuna diğer kitaplar. Son olarak da elimde Mehmet Zeki Beyin, Nubihar yayınlarınca basılan Kürdistan Tarihi var, onu okuyorum.

AgendaKurd: Kendinizi özdeşleştirdiğiniz roman kahramanı kimdir?

Sıdkı Zilan: Çok mütevazıyim ama kimse ile kendimi karıştırmak veya karşılaştırmak âdetim yoktur.

AgendaKurd: En beğendiğiniz sinema filmi hangisiydi?

Sıdkı Zilan: Ömer Muhtar. Halkım ve ülkemle özdeşleştirdiğim ve de Ömer Muhtar ile Şeyh Said arasında bağlantı kurduğum için.

AgendaKurd: Hiç unutmadığınız bir alıntı, replik ya da sizde iz bırakmış bırakan bir şiir var mı?

Sıdkı Zilan: Mehmed Akif'in Safahat isimli kitabını küçük yaşta okudum ve beğenirim. Belli bir şiirden ziyade bütününden dersler alırım.

AgendaKurd: Türkiye'deki TV yayıncılığını genel olarak nasıl buluyorsunuz?

Sıdkı Zilan: Hiç yoktan iyidir ama bu imkân halkın lehine, ilmin, kültürün, bilginin hizmetinde olsa daha iyi olur. Bu açıdan buna riayet eden azdır.

AgendaKurd: Kadınların, erkeklerle, toplumsal her alanda tamamen eşit oranda söz sahibi olduğu bir dünya sizce mümkün müdür ya da mümkün olsaydı, kendinizi nasıl hissederdiniz?

Sıdkı Zilan: Mümkündür, bazı alanlarda mahallî düzeyde de olsa sağlandığını görüyorum. Bazı okullarda, sağlık kurumlarında, şirketlerde bunun kısmen de olsa sağlandığını görmek sevindiricidir. Kadın erkek eşitliği beni sadece mutlu eder. Dört kız ve dört de erkek çocuğum var, kızlarıma daha fazla ihtimam gösteriyorum.

AgendaKurd: Hayatta en çok ne uğruna gözünüzü karartabilirsiniz?

Sıdkı Zilan: Allah imtihan vermesin, ama birçok konuda, hangisi ilkin önüne çıkarsa o anda odur.

AgendaKurd: Hayatta nasıl olmak sizi en çok üzer?

Sıdkı Zilan: Üretken olamamak, aileme, akrabalarıma, insanlara maddi ve manevi yardımda bulunamamak beni üzer.

AgendaKurd: Aşağıdaki adlardan sadece bir tanesi ile ruhunuzu / kişiliğinizi tanımlamanız istense, hangisini seçerdiniz? (Sanatçı, Devlet Adamı / Politikacı, Filozof, Bilim Adamı, Sadece “kral çıplak” diyen Çocuk veya kendi seçtiğiniz bir tanım)

Sıdkı Zilan: Hatalı ve günahkâr bir fani.

Kaynak: agendakurd.com